fa تحلیل حقوقی هزینه‌های مالیاتی و الگوی نظارت دیوان محاسبات عمومى General كاربردي Applicable <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-family:IRANyekan;"><span style="font-size:12px;">گسترش معافیت‌ها، مشوق‌ها و تکالیف مالیاتی، علاوه بر آثار درآمدی، هزینه‌هایی برای دولت، مؤدیان و نظام نظارت مالی ایجاد می‌کند؛ هزینه‌هایی که بخشی از آن در حساب‌های بودجه‌ای آشکار نیست و در قالب هزینه وصول، هزینه تمکین، هزینه دادرسی، اتلاف منابع اداری و عدم‌النفع ناشی از عدم وصول مالیات بروز می‌یابد. پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه حقوقی دیوان محاسبات در شناسایی، ارزیابی و کاهش این هزینه‌ها، به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از مطالعه اسنادی قوانین، مقررات و منابع حقوقی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد صلاحیت دیوان محاسبات در رسیدگی به حساب‌های درآمد و هزینه، بررسی انطباق عملیات مالی با قوانین، ارزیابی وصول صحیح و به‌موقع درآمدها و ارائه گزارش تفریغ بودجه، مبنای مناسبی برای نظارت بر هزینه‌های مالیاتی فراهم می‌کند؛ بااین‌حال، این صلاحیت باید از وظایف اجرایی سازمان امور مالیاتی تفکیک شود. نتیجه پژوهش آن است که گذار از نظارت صرفاً پسینی به نظارت مبتنی بر ریسک، تحلیل هزینه ـ فایده مشوق‌های مالیاتی، تبادل داده و سنجش عملکرد وصول، می‌تواند شفافیت و کارآمدی نظام مالیاتی را ارتقا دهد.</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><br> The expansion of tax exemptions, incentives, and compliance obligations creates not only revenue effects but also costs for the government, taxpayers, and the public financial oversight system. Some of these costs are not explicitly reflected in budgetary accounts and arise as collection costs, tax compliance costs, litigation costs, administrative resource losses, and revenue foregone resulting from non-collection. This study aims to explain the legal position of the Supreme Audit Court of Iran in identifying, assessing, and reducing such costs. The research adopts a descriptive-analytical method based on documentary analysis of laws, regulations, and legal sources. The findings indicate that the Court&#39;s authority to audit revenue and expenditure accounts, examine the legality of financial operations, assess the accurate and timely collection of public revenues, and report on budget execution provides an appropriate basis for supervising tax-related costs. Nevertheless, this oversight must be distinguished from the executive functions of the Iranian National Tax Administration. The study concludes that risk-based oversight, cost-benefit analysis of tax incentives, data exchange, and performance measurement can improve transparency and efficiency in the tax system.</div> هزینه‌های مالیاتی؛ دیوان محاسبات؛ نظارت مالی؛ درآمدهای عمومی؛ مشوق‌های مالیاتی Tax Expenditures, Supreme Audit Court, Financial Oversight, Public Revenues, Tax Incentives 73 89 http://malieh.dmk.ir/browse.php?a_code=A-10-244-5&slc_lang=fa&sid=1 امیرعلی بهرامی 1003194753284600951 1003194753284600951 Yes دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان،ایران.