هدف: هدف این پژوهش، تبیین و سنجش کمی تأثیر راهبردهای نظارت هوشمند در ارزیابی کفایت کنترلهای داخلی بر تحقق انضباط مالی پایدار و حفظ حقوق بیتالمال (موضوع ماده ۶ قانون دیوان محاسبات کشور) است. روششناسی: در این راستا با رویکرد فراتحلیل و مطابق با پروتکلPRISMA 2020، تعداد ۱۷ مطالعه تجربی شامل ۱,۰۳۳,۱۷۵ مشاهده در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۵ سنتز آماری شدند.
یافتهها: یافتههای حاصل از مدل اثرات تصادفی نشان داد که بهکارگیری ابزارهای هوشمند نظیر هوش مصنوعی و کاوش فرآیند، همبستگی مثبت و معناداری (r=0.37) (p<0.001) , با ارتقای انضباط مالی و رفع عدم کفایت کنترلهای داخلی دارد. وجود ناهمگونی شدید آماری (
I2=95.41%) نشاندهنده شکاف تکنولوژیک میان مطالعات و تفاوت در عمق نفوذ فناوری در کشورهای مختلف است.
نتیجهگیری: شواهد استخراجشده نشان میدهد که فناوریهای نوظهور با کاهش چشمگیر فاصله زمانی «وقوع تا کشف تخلف»، کنترلهای داخلی را از یک رویه اداری صرف به یک ضرورت ساختاری تبدیل کرده و پارادایم نظارت را از رویکرد پسرویدادی به سمت پایش مستمر و پیشگیرانه تغییر میدهند. نتایج حاکی از آن است که اعلام نظر دیوان محاسبات در خصوص کفایت مراجع کنترلکننده بر مبنای پارادایم «نظارت ۴.۰» یک الزام راهبردی محسوب میشود. بر این اساس پیشنهاد میگردد این نهاد با تأسیس «آزمایشگاههای نوآوری داده»، سیستمهای هوشمند را بهصورت مرحلهای و مبتنی بر بلوغ دادهای مستقر سازد تا از بروز پدیده خروجیهای مخدوش (GIGO) جلوگیری شود. ارزش این مقاله در ارائه مدلی جامع برای صیانت پایدار از بیتالمال از طریق کاهش مداخله انسانی و ارتقای شفافیت الگوریتمی است.
Barzegar S. Smart Oversight and Sustainable Financial Discipline: A Meta-Analysis of Auditing Strategies in Evaluating the Adequacy of Internal Controls. Journal title 2025; 9 (32) :4-28 URL: http://malieh.dmk.ir/article-1-380-fa.html
برزگر سهیل. نظارت هوشمند و انضباط مالی پایدار؛ فراتحلیل راهبردهای حسابرسی در ارزیابی کفایت کنترلهای داخلی (موضوع ماده ۶ قانون دیوان محاسبات کشور). عنوان نشریه. 1404; 9 (32) :4-28